Πέμπτη, 02 Δεκ 2021

Συνέντευξη με Νατάσα Μερκούρη με αφορμή το πρότζεκτ της στο «Βλέμμα εφήβων» στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης

 

1821-2021, πώς νιώθετε για το «Γεννιόμαστε ως Ιστορία: Το θέατρο ντοκουμέντο στη διδασκαλία της Ιστορίας»;

Κατ’ αρχάς, νιώθω μεγάλη ικανοποίηση, γιατί καταφέραμε να ολοκληρώσουμε εξ αποστάσεως ένα τόσο μεγάλο πρόγραμμα, με μαθητές από διαφορετικά σχολεία, με μηδενικό χρόνο και περιθώρια λόγω των περιοριστικών μέτρων για πρόβες, με κλειστές βιβλιοθήκες. Κι ένα «τραύμα». Τα 9 από τα 10 παιδιά της ομάδας προέρχονταν από σχολείο που έκλεισε με τρόπο απότομο και τραχύ. Τα στοιχήματα ήταν πολλά: να διατηρηθούμε δεμένοι με αυτά που κάποτε μας ένωναν χωρίς παρελθοντολογία, να αναζητήσουμε όλα αυτά που δεν γράφονται στα βιβλία για το θέμα μας, να βρούμε τους ειδικούς να εξηγήσουν, να αναλύσουν και να μας δώσουν υλικό, να επιμείνουμε να αντλούμε χαρά από κάθε συνάντηση. Και, εν τέλει, να (ξανα)γεννηθούμε ως Ιστορία μιας μικρής κοινότητας που άνθιζε και τώρα ωριμάζει.

Τι στάθηκε αφορμή για να ασχοληθείτε με αυτό το θέμα; Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για το πρότζεκτ αυτό;

Τα 200 χρόνια από την Επανάσταση ήταν ένα από τα θέματα που είχαμε επιλέξει στο «Βλέμμα εφήβων» στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Ήταν, όμως, και προσωπικός μου στόχος, μετά από αρκετά χρόνια διδασκαλίας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Γυμνάσιο, να μιλήσουμε με τους εφήβους για όσα δεν συζητάμε στις τάξεις μας για την Επανάσταση. Αναφέρομαι στις λιγότερο γνωστές πτυχές -ή και στις εντελώς άγνωστες-, που βοηθούν να γίνει πιο εναργής η εικόνα μας για ένα γεγονός-καταστατική πράξη του νέου κράτους.

Πώς νιώθετε ως Ελληνίδα και άνθρωπος των γραμμάτων στην εποχή του κορωνοϊού για την επέτειο της Επανάστασης;

Ως Ελληνίδα και ως εκπαιδευτικός δεν σας κρύβω ότι νιώθω μια κάποια ευγνωμοσύνη που η επέτειος «συναντήθηκε» με τον κορωνοϊό. Γλιτώσαμε από πολύ kitsch. Αντίθετα, μέσα στην έλλειψη τυμπανοκρουσίας και φωταψίας, απολαύσαμε σπουδαίες εκδόσεις, άρθρα, αφιερώματα, ντοκιμαντέρ, συνέδρια. Και τώρα παρακολουθούμε τις πρώτες εκθέσεις. Άνοιξε ένας ουσιαστικός διάλογος, για όποιον βέβαια θέλει ν’ ακούσει.

Ποια παιδική ανάμνηση έχετε έντονα χαραγμένη που να αφορά τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου;

Πρέπει να πήγαινα στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού. Μια χρονιά δεν είχαμε προλάβει να νοικιάσουμε στολή Αμαλίας. Είχαν εξαντληθεί όλες. Πλάνταξα στο κλάμα που δεν θα είχα «ρόλο». Η δεύτερη ανάμνηση είναι από την Α’ Λυκείου. Ήμουν στην ομάδα που είχε αναλάβει το στήσιμο της γιορτής. Ανεβάσαμε το «Να ζει το Μεσολόγγι» του Ρώτα, χωρίς τη βοήθεια καθηγητών. Και κάπως έτσι έχω συνδέσει, προσωπικά, τον εορτασμό του ’21 με τη συλλογικότητα, με τη δουλειά της ομάδας.

Υπάρχει κάποιο ποίημα ή λογοτεχνικό έργο που αφορά την Ελληνική Επανάσταση που σας συγκινεί όταν το διαβάζετε ακόμα και σήμερα;

Οι «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» του Δ. Σολωμού. Όλα τα λόγια «για την αιωνιότητα, που μόλις τα χωράει».

Ποιος είναι ο αγαπημένος σου ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης και γιατί;

Δεν θα τον έλεγα αγαπημένο, αλλά σίγουρα αυτός που ξεχώρισε στη δική μου έρευνα ήταν ο Καραϊσκάκης, γιατί κατάλαβε τη σημασία των γεγονότων, τον αντίκτυπο της Επανάστασης, κι άφησε την Ιστορία να τον αλλάξει. Εγκατέλειψε το αρματολίκι, ακολούθησε την Επανάσταση και της αφοσιώθηκε μέχρι τέλους. Στην παράστασή μας αναπαραστήσαμε την πορεία προς την αλλαγή μέσα από τον διάδρομο συνείδησης. Ως κρίσιμη ερώτηση επιλέξαμε το «Πώς θες να σε θυμούνται;»

Ποια προσωπικότητα έχουμε περισσότερο ανάγκη στην εποχή μας;

Προσωπικότητες που αίρονται πάνω από το προσωπικό, που ξεπερνούν αυτό που ονομάζουμε καταχρηστικά «μέσο όρο», που συνομιλούν με την κοινότητα και την εμπνέουν.

Τι έχετε ξεχωρίσει από την όλη διαδικασία του συγκεκριμένου πρότζεκτ και γιατί;

Τη δική μας πάλη με την Ιστορία, τις μαρτυρίες, τα κείμενα, τις αναλύσεις, τις διαφορετικές απόψεις. Ξεχωρίσαμε μαζί με τα παιδιά τρεις μαρτυρίες, που εντάξαμε στην ενότητα της παράστασης «Αθέατοι». Δύο μωαμεθανών φιλελλήνων, ενός αρβανίτη κι ενός έγχρωμου, που άφησαν τα πάντα για  να στηρίξουν το δίκαιο του αντιπάλου τους, και ενός μωαμεθανού, κατοίκου της Τριπολιτσάς, που περιγράφει τη βαναυσότητα με την οποία φέρθηκαν οι Έλληνες πολεμιστές κατά την άλωση της πόλης. Εξάλλου, η σκληρότητα αυτή κλόνισε και το κύμα του φιλελληνισμού στην Ευρώπη. Επίσης, τα οικονομικά του Αγώνα ήταν μια αποκάλυψη. Ποιος έδωσε τα δάνεια της Ανεξαρτησίας, ποιοι ήταν οι όροι, ποιοι κέρδισαν και ποιοι έχασαν, ποιες άλλες χώρες δανείστηκαν από το Λονδίνο εκείνη την εποχή και πώς εξελίχθηκε ο δανεισμός. Αξίζει να διαβάσετε την ενδελεχή έρευνα του Σίμου Μποζίκη Ελληνική Επανάσταση και Δημόσια Οικονομία.

Αν ο όρος επανάσταση δηλώνει μια ριζική και γρήγορη μεταβολή μιας κατάστασης ποια θα ήταν μια επανάσταση του 2021;

Μια επανάσταση δεν νομίζω ότι μπορεί να γίνει γρήγορα. Μια εξέγερση, ναι. Η Φιλική Εταιρεία πάλευε από το 1814 για να ετοιμάσει και να πείσει τον κόσμο. Για να υπάρξει ριζική μεταβολή πιστεύω πως είτε θα περάσουμε μια διαδικασία που θα οδηγήσει σε συνειδητή επιλογή, σε αλλαγή, ρήξη, σύγκρουση είτε θα τρομάξουμε τόσο πολύ από κάτι απειλητικό, που αυτό θα μας οδηγήσει στη δράση. Μόνο η κλιματική αλλαγή μπορεί να οδηγήσει σε επανάσταση με μαζικό χαρακτήρα σήμερα. Τη χρονιά 2021-2022 το «Βλέμμα εφήβων» θα ασχοληθεί με το θέμα «Plan(et) B: περιβάλλον και κοινωνική δικαιοσύνη».

Περιβάλλον, Πολιτισμός, Τέχνες, Επιστήμες, Πολιτική, Ανθρώπινα δικαιώματα: Τι προσέφερε στους τομείς αυτούς τόσο η Ελληνική Επανάσταση όσο και ο σύγχρονος Ελληνικός Πολιτισμός; Τι μπορούμε να αποκομίσουμε; Πώς μπορούμε να συνεισφέρουμε σε παγκόσμιο επίπεδο σήμερα. Με ποιες προκλήσεις έρχεται αντιμέτωπος ένας νέος Έλληνας σήμερα;

Θα πρέπει να γράψω διατριβή για ν’ απαντήσω σε αυτή την ερώτηση! Για κάποια θέματα αποτυπώνουμε τις σκέψεις μας στην παράσταση, την οποία θα προβάλουμε στις 8/10/2021 στην Κόρινθο, σε εκδήλωση με θέμα «1821: η Ιστορία και η κοινότητα». Ένας νέος Έλληνας σήμερα έχει να αντιμετωπίσει τη μεγαλύτερη πρόκληση μετά την επιβίωση, την αμορφωσιά. Είναι πολύ εύκολο να παρασυρθεί από το σφυροκόπημα και την ακραία ρητορική περί ελληνικότητας, πατριωτισμού, συνωμοσιών, ανωτερότητας της φυλής, προδοσίας από τους ξένους (με αυτή τη θεωρία βάδισε ως την εξουσία και ο Χίτλερ εξάλλου). Θέλει κόπο, εγρήγορση, δράση και αντοχές. Γιατί και πάνω στην αδράνεια ευδοκιμεί η δήθεν αντισυστημική σκέψη και ο εθνικισμός.

«Σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνεις και ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον» είπε ο Γιώργος Σεφέρης: Πιστεύει ο σημερινός άνθρωπος στην σπουδαιότητα της ιστορίας ή θέλει να γράψει ο ίδιος ιστορία ερήμην του παρελθόντος του;

Αν ξεκινήσουμε από τις σχολικές αίθουσες, ελάχιστους μαθητές αφορά η Ιστορία. Για την πλειονότητα είναι απλώς ώρες πλήξης. Άρα, λίγοι είναι σε θέση να αναγνωρίσουν τη σπουδαιότητα της Ιστορίας. Από την άλλη, είναι και κάποιοι που (νομίζουν ότι) γράφουν Ιστορία αλλά εν αγνοία του παρελθόντος. Γι’ αυτό «νομίζουν ότι». Υπάρχει κι εκείνη η στρεβλή ερμηνεία του «ζήσε τη στιγμή» χωρίς να γνωρίζεις το παρελθόν, χωρίς να σκέφτεσαι το μέλλον. Συλλέγεις στιγμές, καλές, κακές, απολαυστικές, οδυνηρές, χωρίς κάτι να τις συνέχει. Η Ιστορία είναι συνεκτικός ιστός για την κοινότητα.

Με την Επανάσταση συνειδητοποιηθήκαμε ως Έθνος. Ποια νομίζετε πως είναι τα πρότυπα με βάση τα οποία διαμορφώσαμε την ταυτότητά μας; Στο πέρασμα των 200 χρόνων πιστεύετε ότι εμπλουτίστηκε η ταυτότητά μας. Ποιες είναι οι προκλήσεις με τις οποίες ερχόμαστε αντιμέτωποι ως Έθνος σήμερα;

Δεν μπορώ να πω με σιγουριά ότι συνειδητοποιηθήκαμε. Σε μια παλινωδία βρισκόμασταν είτε από δική μας αδυναμία είτε από ξένες επιρροές, αλλά κυρίως από τη ρευστότητα και την άδηλη επόμενη μέρα της Επανάστασης. Από τα δημοκρατικότερα συντάγματα της Επανάστασης, την αβασίλευτη δημοκρατία εν μέσω της Παλινόρθωσης, βρεθήκαμε στην απόλυτη μοναρχία. Από τις ντοπιολαλιές και τα αρβανίτικα της Επανάστασης, υιοθετήσαμε την καθαρεύουσα. Η ταυτότητά μας ακουμπούσε στην αρχαία Ελλάδα και τη δυτική Ευρώπη. Ακόμα και σήμερα δεν μαθαίνουμε πώς ζούσαν οι άνθρωποι τα 400 χρόνια της οθωμανικής κατοχής. Δείτε ακόμα και τη δημόσια ιστορία στην τελετή έναρξης το 2004. Παρατηρήστε τα άρματα με τις ιστορικές περιόδους. Ένα άλμα από το Βυζάντιο στο 1821. Ποια ήταν η ταυτότητά μας ενδιάμεσα; Όσο για τη σημερινή εποχή, ας επαναξετάσουμε τι θεωρούμε ξένο και τι ελληνικό. Οι ανθρώπινες ροές αλλάζουν τον κόσμο, αλλάζουν και τα κριτήρια. Ο Milo Rau παρουσίασε την Ευρώπη των πολλών ταυτοτήτων πολύ εύστοχα στην παράσταση «Αυτοκρατορία».

Ποιο το περιεχόμενο για εσάς της έννοιας πατριωτισμός 200 χρόνια μετά την επανάσταση. Ή αλλιώς πώς ο σύγχρονος Έλληνας μπορεί σήμερα να κάνει πράξη την αγάπη του για την πατρίδα;

Διεκδικώντας, μαζί με άλλους και για όλους, αξιοπρεπή ζωή, ελευθερίες, δικαιώματα κάνεις πράξη τον πατριωτισμό. Δεν αφήνεις να τον «μονοπωλούν» και να τον καπηλεύονται συγκεκριμένες ομάδες με όχι ιδιαίτερα διαφανή ατζέντα. Πατριωτισμός δεν είναι μια σημαία που κυματίζει και μια μπάντα που παιανίζει. Είναι να είσαι, συνειδητά, μέρος μιας ομάδας, να φροντίζεις για καθετί και για καθέναν μέσα στον «χώρο» που ζεις. Μπορεί να κατάγεσαι από εκεί, μπορεί και όχι. Να βλέπεις, όμως, τη θέση σου σε αυτόν τον «χώρο» μέσα από τη σχέση με τους άλλους, με σεβασμό. Και με αυταπάρνηση θα προσέθετα.

Πώς θα μιλούσες σε ένα παιδί και πώς σε έναν έφηβο για την Ελληνική Επανάσταση – που θα εστίαζες, τι πιστεύεις ότι είναι αυτό που πρέπει να κρατήσουν από τον επαναστατικό αγώνα του 1821.

Δεν έχω δουλέψει με μικρές ηλικίες, μόνο με εφήβους. Σε κάθε ηλικία θα βοηθούσα στη σταδιακή ανακάλυψη διαφόρων πλευρών του γεγονότος. Σε καμιά περίπτωση δεν μπορώ να πω σε ένα νέο τι να κρατήσει από ένα γεγονός τέτοιας απήχησης. Το μεγάλο όφελος θα είναι ο ίδιος/η ίδια να νοηματοδοτήσει την Ιστορία, να βρει τη σύνδεση ανάμεσα στο ιστορικό παρελθόν και το δικό του παρόν. Κοινός κώδικας σίγουρα θα ήταν η λογική ερμηνεία μακριά από το «εθνικό DNA» και τα περί «περιούσιου λαού».

Η Νατάσα Μερκούρη είναι απόφοιτη του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Ε.Κ.Π.Α. με μεταπτυχιακές της σπουδές στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Tα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν την πρόσληψη του αρχαίου ελληνικού δράματος, το θέατρο τεκμηρίωσης εκπαίδευση και τη διδακτική της Σύγχρονης Ιστορίας. Έχει συμμετάσχει σε συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό ως εισηγήτρια και έχει παρακολουθήσει σεμινάρια και βιωματικά εργαστήρια σχετικά με τα παραπάνω πεδία. Διετέλεσε γενική γραμματέας του ΔΣ του Πανελληνίου Δικτύου για το Θέατρο στην Εκπαίδευση, στις δράσεις του οποίου συμμετείχε σταθερά ως μέλος των οργανωτικών επιτροπών. Είναι μέλος του ΔΣ της Νέας Παιδείας και διατηρεί στο ομότιτλο περιοδικό τη στήλη «Η Παιδεία στον κόσμο». Επίσης αρθρογραφεί για θέματα εκπαίδευσης (Η ΑυγήΕφημερίδα των Συντακτών). Είναι μέλος του Διεθνούς Οργανισμού για το Θέατρο/Δράμα στην Εκπαίδευση. Από το 2010 συνεργάζεται με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης ως συντονίστρια της Συμβουλευτικής Επιτροπής του προγράμματος «Το αρχαίο δράμα στο σχολείο του 21ου αιώνα» και του τριετούς προγράμματος θεατρικής παιδείας «Βλέμμα εφήβων» (2019-2022), το οποίο υποστηρίζει επιστημονικά και καλλιτεχνικά συμβουλευτική επιτροπή καθηγητών από μεγάλα εκπαιδευτικά ιδρύματα των Η.Π.Α. Εργαζόταν στην ιδιωτική εκπαίδευση ως φιλόλογος (1996-2020) και υλοποιούσε συστηματικά προγράμματα θεατρικής παιδείας ως υπεύθυνη του Ομίλου Σύγχρονου Θεάτρου (2000-2020).

Back To Top

Like what you see?

Hit the buttons below to follow us, you won't regret it...