Σάββατο, 18 Σεπ 2021

Σκέψεις και προβληματισμοί 200 χρόνια μετά την Επανάσταση

Ένας εθνικός ξεσηκωμός, μια επανάσταση που η ιδέα και η ανάγκη της να ξεσπάσει κρυφόβραζε για χρόνια, εκατοντάδες μάχες, νίκες, προδοσίες, μυστικές συμφωνίες, όπλα, μπαρούτι, σπάθες και νεκροί, και στον επίλογο - έναν από τους πολλούς που γράφτηκαν τότε και εξακολουθούν να σκαλίζονται μέχρι και σήμερα – το πρώτο ανεξάρτητο εθνικό κράτος στην Ανατολική Μεσόγειο. Στη μέση μιας τεράστιας οθωμανικής αυτοκρατορίας. Πόσο έχουμε συνειδητοποιήσει άραγε την τεράστια σημασία και τη μεγαλοσύνη αυτής της επαναστάσης; Το δώρο της ελεύθερης ζωής μέσα στο πλαίσιο μιας εθνικής, αναγνωρισμένης και ανεξάρτητης, οντότητας σε έναν παγκόσμιο χάρτη που δέσποζαν οι αυτοκρατορίες, η καταπίεση και η δύναμη της μοναρχίας.

Εύλογα, οι περισσότεροι αναρωτιούνται πώς ήταν δυνατόν, ένας μικρός και φτωχός λαός, στη βάση του αγράμματος και ανοργάνωτος στρατιωτικά, να επιτύχει τέτοιον εθνικό άθλο. Η απάντηση έρχεται από τα λόγια των σύγχρονων ιστορικών και εκείνα του Σπυρίδωνα Τρικούπη που σημειώνουν πως οι Έλληνες, παρότι «δεσποζόμενοι», υπερείχαν στη γλώσσα, τα γράμματα και το εμπόριο και εξελίσσονταν, σε αντίθεση με τους Οθωμανούς που αν και «δεσπόζοντες» παρέμεναν στάσιμοι.

Η ελληνική γλώσσα, πλούσια και ζωντανή για χιλιάδες χρόνια, ήταν η γλώσσα της Ορθοδοξίας και παράλληλα το μονοπάτι αντάμωσης των απανταχού Ελλήνων με τον υπόλοιπο κόσμο. Η επανάσταση ξεκίνησε από τις διεργασίες τριών διαφορετικών αλλά και συνδεδεμένων κοινωνικών ομάδων: της Ορθόδοξης Εκκλησίας, των Φαναριωτών και της πνευματικής και εμπορικής ελίτ των ελληνόφωνων κατοίκων σε διάφορες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Ευρώπης. Αυτή η γλώσσα και ο πολιτισμός που συγκέντρωσαν τον θαυμασμό εθελοντών, φιλελλήνων, αλλόγλωσσων, πνευματικών αλλά και οικονομικά ισχυρών ανδρών –όπως και μορφωμένων και σπουδαίων γυναικών– σε όλο τον κόσμο, αυτά μαζί με την ικανότητα των Ελλήνων στη θάλασσα και το εμπόριο, επιτέλεσαν το θαύμα της εθνικής ανεξαρτησίας σε συνάρτηση και με την κόπωση από την καταπίεση του σουλτάνου και τις διεθνείς πολιτικές συγκυρίες.

Αυτές οι αρετές που υμνήθηκαν όσο λίγες στον κόσμο και εντυπώθηκαν στην εθνική μας ταυτότητα τότε, κάπου στο διάβα του χρόνου αλλοιώθηκαν, παραγκωνίστηκαν, καπηλεύτηκαν, έχασαν τη φρεσκάδα του νοήματος που διακήρυξαν. Σήμερα, το ζητούμενο αυτής της επετείου των 200 χρόνων είναι μεγαλύτερο και υψηλότερο από τις τιμητικές αναφορές στους αγωνιστές, στο θάρρος και την αυτοθυσία τους. Είναι η απάντηση στo επαναλαμβανόμενο ερώτημα της τελευταίας 20ετίας : «τι πήγε λάθος στην ελληνική κοινωνία;”

Ας αναλογιστούμε πώς μετουσιώνει ο καθένας και η κάθε μία από εμάς την σύγχρονη ταυτότητά του στην καθημερινή ζωή, στις επιλογές, στις διαπροσωπικές σχέσεις, στον χώρο εργασίας, στα ταξίδια, στην οικογένεια, στον τρόπο που δίνει και παίρνει αγάπη, στον τρόπο έκφρασης μέσα από την Τέχνη, στη δημιουργία, στην αλληλεπίδραση, στο πλαίσιο μιας ομάδας αλλά και στη μοναχικότητα των σκέψεών του. Είμαστε ανοιχτοί να δεχτούμε το ενδεχόμενο μιας μεγάλης προσωπικής θυσίας για την κατάκτηση ενός μεγαλύτερου κοινωνικού σκοπού; Αποδεχόμαστε την πολυπολιτισμικότητα ως δεδομένο μιας δημοκρατικής κοινωνίας και ως ευκαιρία πολιτιστικής και οικονομικής ανάπτυξης; Έχουμε σκεφτεί ή πράξει τη δική μας ατομική η συλλογική επανάσταση για μια αλλαγή προς το καλύτερο, το δικαιότερο για τους πολλούς; Διευκολύνουμε και στηρίζουμε, αναλαμβάνοντας την ατομική μας ευθύνη, τις διαδικασίες καλύτερης οργάνωσης της κοινωνίας και του κράτους; Διατηρούμε το σφρίγος και τον πλούτο της γλώσσας μας ακμαίο μέσα στα σχολεία και στην καθημερινή γραφή και ομιλία μας; Τιμούμε την αφοσίωση σε υψηλά ιδανικά και παράγουμε σύγχρονο δημόσιο λόγο και πολιτισμό;

Φοβάμαι πως περισσότερο κρατήσαμε ζωντανές τις μαύρες σελίδες της επανάστασης, τις διχαστικές τάσεις, την εμφυλιακή νοοτροπία, τη ρουσφετολογία, τις πολιτικές συγκρούσεις και προδοσίες στον κοινωνικό και πολιτικό μας βίο. Παρ’όλες τις παθογένειες που μπορούμε να εντοπίσουμε όμως, έχουμε καταφέρει μέσα σε αυτά τα 200 χρόνια να κρατηθούμε όρθιοι μέσα στην Ευρώπη και να διακριθούμε σε πολλούς τομείς της επιστήμης και της τέχνης. Εξελισσόμαστε σταδακά σε ένα σταθερό, θετικό σημείο αναφοράς σε όλο και μεγαλύτερη ακτίνα δράσης, με παραδείγματα νέων επιστημόνων και καλλιτεχνών που ανθίζουν κυρίως στο εξωτερικό.

Αυτό θα είναι και το επόμενο στοίχημα της Ελλάδας, να κρατήσει μέσα στους κόλπους της τα νέα καινοτόμα μυαλά, να πραγματωθεί μία ανασύνταξη δυνάμεων, ιδεών και ανθρώπινου δυναμικού υπό το πρίσμα μιας σύγχρονης ελληνικότητας που θα διέπεται από ένα ακέραιο και ευέλικτο σύστημα παιδείας και πολιτισμού με εξωστρέφεια και αυτοπεποίθηση.

Σε αυτή την προσπάθεια, την επανάσταση του δικού μας ’21, δεν μπορει να μοιάζει γραφική η γνώση και ανάκληση του παρελθόντος και η αποδοχή της εθνικής μας ταυτότητας. Τα στοιχεία αυτά θα αποτελέσουν το βαθύ κίνητρο της συγκρότησης μιας σύγχρονης ταυτότητας που θα παράγει ξανά πολιτισμό και θα φωτίζει την ευρυμάθεια για να οικοδομηθεί ένα μέλλον δημιουργικό, πολύπλευρο και στέρεο στις προκλήσεις κάθε εποχής.

 

Η Κατερίνα Τζαβάρα γεννήθηκε, σπούδασε και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. Είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Οι μεταπτυχιακές της σπουδές και τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στη Δημιουργική Γραφή στην Εκπαίδευση και τη Φυσική Δραστηριότητα και Ποιότητα Ζωής για παιδιά. Έχει εργαστεί σε διδακτικές και διοικητικές θέσεις στην εκπαίδευση και τα τελευταία δύο χρόνια είναι αποσπασμένη στα εκπαιδευτικά προγράμματα του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα. Διετέλεσε υπεύθυνη της Λέσχης Δημιουργικής Γραφής για παιδιά σε γνωστή αλυσίδα πολιτισμού της Θεσσαλονίκης. Είναι υπεύθυνη επιστημονικού σχεδιασμού και διεξαγωγής επιμορφωτικών εργαστηρίων για την τέχνη και τη φιλαναγνωσία στην εκπαίδευση σε συνεργασία με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς σε Ελλάδα και Κύπρο. Αρθρογραφεί σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά. Από τις εκδόσεις ΔΙΑΠΛΟΥΣ έχουν εκδοθεί 24 βιβλία της για εκπαιδευτικούς και παιδιά.

Back To Top

Like what you see?

Hit the buttons below to follow us, you won't regret it...